"YAPAY ZEKÂ" VE "BEN" KAVRAMI: FELSEFİ BİR ÇÖZÜMLEME

Abstract

Bu makale yapay zeka ile insan zihni arasındaki felsefi uçurumu incelemektedir.
Önce temel kavramları (zeka, bilinç, akıl, irade, zevk ve acı) açıklığa kavuşturur
ve zihinsel işlevsellikteki rollerini açıklar. Daha sonra tartışma, yapay zekanın bu
kapasiteleri ne kadar taklit edebileceğini değerlendiriyor. John Searle'ün Çin
Odası deneyi, sembol manipülasyonunun anlayış olmadan da doğru çıktılar
üretebileceğini gösteriyor. Hubert Dreyfus, gerçek uzmanlığın; biçimsel kuralları
aşan sezgi, bedenlenme ve bağlam duyarlılığına dayandığını savunur. David
Chalmers'ın "zor sorun"u, öznel deneyimin (qualia) salt hesaplamalı açıklamalara
neden direndiğini vurgular. Thomas Metzinger'in öz-model teorisi, bilincin
öznenin içsel bir modelini varsaydığını ileri sürer. Daniel Dennett, karmaşık
davranışları niyetsel duruş üzerinden yorumlarken, toplumsal güveni zedeleyen"sahte insanlar" konusunda uyarıda bulunur.Metin ayrıca hayvanlar ile insanları
karşılaştırıyor ve Kant'ın özgürlüğün nedenselliği düşüncesinden yola çıkarak
iradeyi ahlaki sorumluluğa bağlıyor. Dil ve sembolik düşünce, çocukluk
döneminde ortaya çıkan zihin kuramı ile birlikte niteliksel bir fark yaratır; yapay
zeka hız ve örüntü tanıma yeteneği gösterse de yaşanmış perspektiften,
öznellikten ve anlamdan yoksundur. Sonuç olarak, hesaplama becerisi ile
anlayış arasındaki uçurum devam etmektedir. Bu nedenle insan zihninin ayırt
edici özelliği yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda varoluşsaldır. İleri düzey yapay
zeka sistemlerini değerlendirirken gelecekteki araştırmalar ve yönetim
yaklaşımları bilinç, irade ve etik konularına odaklanmalıdır.

Authors

Ahmet Kavlak

Keywords

Yapay zeka, felsefe, benlik, bilinç, irade.

Publication Information

Publication Date

July 10, 2026

Submission Date

July 4, 2026

Volume

13

Issue

4

Year

2026

Pages

20-38

Language

Turkish

Status

Published

Views

4

Downloads

2

DOI

10.17121/ressjournal.3734

Files