Özet
OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E KADIN HAREKETİ: TOPLUMSAL DÜŞÜNSEL VE SİYASAL BOYUT
Türkiye’de modernleşme cumhuriyetin ilk yıllarının kavramı ve hedefi olarak algılanır. Oysa modernleşme süreci Osmanlı Devleti’ndeki Batılılaşma hareketlerinin devamı niteliğindedir. Cumhuriyetin kuruluşu temel bir kırılmayı ifade etmekle birlikte belli alanlarda süreklilikleri de içermektedir. Tanzimatla başlayan süreç II. Meşrutiyet dönemiyle olgunlaşmıştır. Cumhuriyet aydınlarının ve bu aydınların düşüncelerinin filizlendiği dönem bu dönemdir. Modernleşmenin önemli göstergelerinden olan kadının toplumsal bir özne olarak ilk kez gündeme gelişi de bu dönemde olmuştur. Tanzimat döneminde kız çocuklarına eğitim fırsatının verilmesi, 1870’te ise kız çocuklarını eğitecek kadın öğretmenlerin yetiştirileceği Darülmuallimat okullarının açılması kadınların çalışma alanında yer almalarını sağlamıştır. Dolayısıyla Osmanlı Devleti’nin son çeyreğinde kadının nesneden özneye dönüşümüne tanık olunmuştur. Kendi öz bilinçlerinin farkına varan kadın aydınların düşüncelerinin ve bu düşünceler bağlamında örgütlenmelerinin bu dönüşümün gerçekleşmesinde önemli rolleri olmuştur. Bununla birlikte, modernleşme sürecinin erkek aydınlarının kadınların toplumsal yaşam içindeki konumlarını sorgulayan düşünceleri ve bu düşünceleri dile getirdikleri eserlerin de kadın haklarının gelişiminde önemli katkılarının olduğunu ifade etmek gerekir. Cumhuriyet dönemi kadın haklarının hukuksal temellerinin kurulduğu ve kadınların toplumsal konumlarının güçlendiği bir dönemdir. Buna karşın, siyasal kadroların yeni bir siyasal sistem kurmak doğrultusunda oluşturduğu aşırı denetleyici siyasal yöntem kadına ve kadın haklarına yaklaşımında da belirleyici olmuştur. “Devlet feminizmi” olarak adlandırılan bu kavram modernleşmenin ve kadın haklarına yaklaşımın çelişkili boyutunu ifade etmektedir. Bu çalışmada Osmanlı ve cumhuriyet dönemi modernleşme süreci kadın bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca kadına ve kadın haklarına yaklaşımın çelişkili boyutu da vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı, Cumhuriyet, Modernleşme, Kadın.
