Özet
“DEVON-U LUG‘OT” SO‘ZLARI UCHUN FIHRIST”NING YARATILISHI VA ASOS MANBASI
Аbdurauf Fitrat’ın ilmî çalışmalarını, edebiyat bilimi ile dil biliminin çeşitli alt alanlarında yürüttüğü araştırmalar oluşturur. Özellikle dil biliminin sözlük bilimi (leksikografi) sahasında ortaya koyduğu çalışmalar, yalnızca dil bilimiyle sınırlı kalmayıp edebiyat bilimi, edebiyat teorisi, edebiyat tarihi, edebî eleştiri ve tarihî poetika gibi alanlarla da doğrudan ilişkilidir. Fitrat’ın “Devon-u Lug‘otit Türk” üzerine gerçekleştirdiği incelemeler çerçevesinde kaleme aldığı iki temel eseri – “En Eski Türk Edebiyatı Nümuneleri” ile “‘Devon-u Lug‘ot’ Sözleri İçin Fihrist” – her ne kadar farklı türlerde yazılmış olsa da sözlük bilimi ortak paydasında birleşmektedir. “En Eski Türk Edebiyatı Nümuneleri”, XX. yüzyılın başında hazırlanmış ilk edebî derlemelerden biri olarak değerlendirilebilirken, “‘Devon-u Lug‘ot’ Sözleri İçin Fihrist” ise “Devon-u Lug‘otit Türk” için düzenlenmiş ilk indeks sözlük niteliğini taşımaktadır. Bu makalede, Fitrat’ın söz konusu külliyatındaki sözlük bölümü ile “‘Devon-u Lug‘ot’ Sözleri İçin Fihrist”te yer alan madde başları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Ayrıca “Fihrist”in ortaya çıkışı, yapısal özellikleri ve düzenleniş ilkeleri üzerinde durulmakta; bu doğrultuda alimin sözlük hazırlama yöntemine ilişkin bilimsel çıkarımlara ulaşılmaktadır. Araştırmada istatistiksel değerlendirme, yorumlayıcı çözümleme ve karşılaştırmalı analiz gibi yöntem ve tekniklerden yararlanılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Külliyat, sözlük, sözlük bilimi, fihrist, indeks, edebî parça.
