Özet
İKİ ROMANDA MUKTEDİRLİK TİMSALİ OLARAK KÖPRÜ
Köprü, mimari yapılar arasında özel bir yere sahiptir. Köprünün varlığı, iki ayrı parçanın mevcut olmasına ve bu iki parça arasında da geçiş ihtiyacının olmasına bağlıdır. Ayrıca gerçek anlamda bir köprü yapımı için yeterli insanî ve malî gücün mevcudiyeti gerekmektedir. İnsan yapımı olmayan doğal ve mitolojik köprülerde ise, köprüye mekânsal geçişten öte anlamlar yüklenmiştir. Köprü, işlevselliğinin yanı sıra mecazî, soyut ve uhrevi anlamları ile birlikte edebiyata ve sanata da konu olmuştur. Özellikle mitolojide farklı dünyalar arası geçiş için köprünün varlığı söz konusudur. Gerçek hayatın etkisi altında yazılan kurmaca eserlerden bazılarında, köprü, hem materyal var oluş süreci hem de oluşma sırasında ve sonrasındaki sosyolojik etkisi bakımından incelenmiştir. Bu bağlamda dünyaca tanınan, önemli edebî yapıtlardan biri İvo Andriç’in Drina Köprüsü adlı eseridir. Nobel ödüllü yazar, Balkan coğrafyasındaki sosyopolitik değişiklikleri Drina Köprüsü ile tarihsel zaman ve mekan gerçekliğine bağlı kalarak ve metaforik bir şekilde romanlaştırmıştır. Somut varlığı ile esere konu olan başka bir köprü ise, Ayşe Kulin’in Köprü adlı eserindedir. Doğu Anadolu bölgesinde, Fırat Nehri üzerinde, çeşitli mücadelelerden sonra inşa edilen köprü, eserin temelini oluşturmaktadır. Söz konusu iki köprü, inşa aşamaları ve varlığı ile sosyopolitik açıdan bir muktedirlik örneği teşkil edebilir. Eserlerde köprülerin yapım aşamasında yaşanan güçlükler, iktidarın bu güçlükleri aşma şekilleri anlatılmıştır. Köprünün coğrafi özelliklerinin yanı sıra burada yaşayan halkların inanç, kültür ve iktidarla ilişkileri ele alınmıştır. Bu çalışmada, mekânın edebî eserlerdeki önemi üzerinde durulduktan sonra, mekân ve sembol olarak köprünün nasıl kullanıldığı incelenmiştir. Dünya ve Türk mitolojisinde ayrıca edebiyatta köprü kavramının nasıl ele alındığı sorgulanmış ve söz konusu eserlerde bu kavramların ne şekilde yer aldığı irdelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Modern Türk edebiyatı, edebiyat ve iktidar, karşılaştırmalı edebiyat, köprü, İvo Andriç, Ayşe Kulin, Bosna-Hersek, Erzincan.
